موردى را كه ابن قتيبه از تورات و انجيل و كتاب ابن وحشيه « 1 » نقل كرده برداريم بازماندهء آنها كه نامشان در عيون الاخبار آمده عموما يا كتابهاى پارسى است و يا كتابهايى است كه از پارسى به عربى ترجمه شده بوده . ابن قتيبه از كتابهاى هندى هم مطالبى در عيون الاخبار آورده ولى در هيچ جا نامى از كتابى خاص نبرده و در همه‌جا مطالب را با عباراتى عام مانند ، در كتابى از آن هند خواندم يا در كتابى از كتابهاى هند چنين آمده نقل كرده و همهء آنها هم از نوع پند و اندرز و حكمت با عباراتى كوتاه و مضامين ادبى و اخلاقىاند كه غالبا از يك يا دو سطر تجاوز نمىكنند . از كتاب‌هاى يونانى هم در دو مورد رواياتى آورده يكى در كتاب جنگ در وصف كرّه اسب با عنوان « در يكى از كتابهاى روم يافتم » « 2 » و ديگرى در كتاب سلطان دربارهء رفتار حاكم با رعيت كه گويد در نامه‌اى از ارسطو به اسكندر خواندم ، « 3 » و اين همان نامه‌اى است كه به دستور سالم دبير هشام كه شرح‌حالش گذشت به عربى ترجمه شده بود و سالم آن را اصلاح كرده بود ، و برخى محققان آن را از آثار شرقى مىدانند نه يونانى . « 4 » اما كتابها و نوشته‌هاى پارسى كه در عيون الاخبار از آنها مطالبى نقل شده حال و هواى ديگر دارند زيرا هم نام غالب آنها در اين كتاب آمده و هم مطالبى كه از آنها نقل شده نسبة مفصل و گوناگون است و به همين سبب اهميت اين نوشته‌ها دربارهء آنها در گفتار زير توضيح بيشترى خواهد آمد . كتابها و نوشته‌هاى پارسى كه در عيون الاخبار با ذكر نام مطالبى از آنها نقل شده عبارتند از : 1 - آيين‌نامه : اين كتاب كه ابن قتيبه آن را با نام كتاب الآيين ياد كرده

--> ( 1 ) . ابن وحشيه به گفتهء ابن نديم ، از مردم جنبلا و قسّين و يكى از فصيحان نبط بود . ابن نديم چند كتاب در سحر و طلسمات و كيميا به نام او ذكر كرده و گويد : او دعوى ساحرى مىكرده و طلسم مىساخت و به كيميا اشتغال داشت ، الفهرست ، 311 و 358 . ( 2 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 159 . ( 3 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 8 . ( 4 ) . ن . ك . مقدمه الحكمة الخالدة ، از عبد الرحمن بدوى .